Kun je jouw beleving meten in woord, beeld en getal?

Industrieel ontwerpers proberen hun producten zo te ontwerpen dat mensen er een prettig gevoel bij krijgen. Maar dat is erg moeilijk meetbaar. Want wat zorgt precies voor een prettig gevoel? En verschilt dit per product? Of per gebruiker? De bezoekers van Science Center NEMO helpen onderzoekers de productbeleving in kaart te brengen.

Photo%20app_rozendaal

De perfecte totaalbeleving. Dat is waar industrieel ontwerpers naar streven. Een stoel moet niet alleen mooi zijn, maar ook lekker zitten, uitnodigen tot luieren dan wel werken, en zo mogelijk ook nog van verantwoord materiaal gemaakt zijn. De ideale laptop is niet alleen vederlicht en ultradun, maar ziet er ook strak uit, is van alle nieuwste snufjes voorzien én werkt ook nog eens uiterst intuïtief. Maar hoe omschrijf je zo’n product? ‘Leuk’ of ‘cool’ dekt de lading over het algemeen niet.

Belevingskwaliteiten

Industrieel ontwerpers hebben daarom een lijst ontwikkeld met tien zogenaamde belevingskwaliteiten waarop een product of een activiteit een score kan krijgen. ‘Comfort’ staat bijvoorbeeld voor een veilig en geborgen gevoel en ‘esthetiek’ staat voor schoonheid en inspiratie. Verder staan op de lijst ook nog termen als ‘competentie’, ‘vitaliteit’ en ‘socialiteit’. Allemaal behoorlijk abstracte begrippen voor de gemiddelde gebruiker, maar voor een ontwerper zijn ze van groot belang. Wil zijn product een schot in de roos zijn, dan zal hij de ideale combinatie van belevingskwaliteiten moeten bereiken.

Maar welke combinatie van belevingskwaliteiten vinden mensen nu belangrijk bij welk product? Of verschilt dat misschien tussen jongens en meisjes, of tussen kinderen en volwassenen? En hoe komen mensen eigenlijk tot hun oordeel? Allemaal vragen waarop onderzoekers Marco Rozendaal en Arnold Vermeeren van de Technische Universiteit Delft graag een antwoord willen. Zij vroegen in het najaar van 2011 aan 756 bezoekers van Science Center NEMO om hen te helpen bij het zoeken naar een onderlinge samenhang tussen al die belevingskwaliteiten.

Met een app door Science Center NEMO

Speciaal voor dit ScienceLive-experiment hadden de onderzoekers een app voor tablet en smartphone ontwikkeld waarmee de bezoekers activiteiten konden beoordelen. 501 bezoekers beoordeelden foto’s van activiteiten als schilderen, dansen en douchen, en 255 bezoekers mochten zelf foto’s maken van twaalf verschillende installaties in Science Center NEMO en vervolgens hun beoordeling doorgeven.

De beoordeling via de app verliep in vier stappen. Eerst moest de proefpersoon met twee steekwoorden het gevoel beschrijven dat de afgebeelde activiteit hem gaf. Vervolgens werd hem gevraagd op de foto aan te wijzen waar dat gevoel vooral vandaan kwam. Als derde zette de proefpersoon vier schakelaars in de juiste stand. Deze schakelaars stonden voor prettig/vervelend, doen/ondergaan, lichaam/hoofd en alleen/samen. Ten slotte gaf hij met een cijfer van één tot vijf aan hoe graag hij de afgebeelde activiteit deed.

Woordenwolken

De steekwoorden verzamelden de onderzoekers per activiteit in een woordenwolk. In zo’n woordenwolk zie je in een oogopslag welke associaties mensen hebben bij een activiteit. Hoe groter een woord in de woordenwolk, hoe vaker dat steekwoord werd genoemd. Sommige mensen benoemden wat ze zagen, anderen de sfeer of het gevoel dat zij erbij hadden. De woordwolken geven een beeld van de totaalbeleving.

Vervolgens konden de onderzoekers ook kijken naar de woordwolken bij verschillende standen van de schakelaars. Welke steekwoorden noemen mensen bij een activiteit die ze prettig vinden? En welke als ze iets vervelend vinden? Zo noemden de proefpersonen bij een prettige activiteit die ze alleen, in hun hoofd ondergingen opvallend vaak ‘rust’. Maar een prettige activiteit die je samen actief doet, kreeg eerder de steekwoorden ‘gezellig’ en ‘leuk’.

In de grafiek hierboven zie je de gemiddelde stand van de schakelaars bij de twaalf verschillende installaties in NEMO. Zie je dat de lijnen van de schakelaar prettig/vervelend en van doen/ondergaan ongeveer dezelfde beweging maken? Blijkbaar vinden de bezoekers van NEMO de installaties waarbij ze iets moeten doen leuker dan die waarbij ze alleen iets zien of horen. De andere lijnen lopen niet zo gelijk op; daar zien de onderzoekers dan ook geen verband tussen de beoordelingen.

Het onderzoek is nog altijd niet helemaal afgerond. Zo willen de wetenschappers ook nog kijken naar de verschillen in de beoordelingen tussen jongens en meisjes, en tussen kinderen en volwassenen. Door te zoeken naar patronen in de beleving, hopen ze in de toekomst producten te kunnen ontwerpen die zorgen voor een perfecte totaalbeleving bij de doelgroep.

Deze keer met deelname van:

Technische Universiteit Delft
Faculteit Industrieel Ontwerpen

Dit onderzoek is afgerond

Onderzoek uitgevoerd: herfst 2011 in NEMO Science Museum.

Er deden 756 proefpersonen mee aan het onderzoek. Wij danken alle deelnemers.

De onderzoekers

Nieuws van Science Live