Wie liegt beter: jong of oud?

Iedereen liegt wel eens, jij ook. Waarschijnlijk vooral kleine leugentjes om bestwil, bijvoorbeeld over de práchtige nieuwe schoenen van je moeder. Maar misschien lieg je ook wel eens erger, over waar je gisteravond was of hoe je aan die dure gadget bent gekomen. Of je ermee wegkomt, hangt natuurlijk af van de vraag hoe goed je kunt liegen. En dat hangt misschien weer af van je leeftijd.

Pinocchio-alessandraliberato590pxls

Liegen is eigenlijk best moeilijk. In eerste instantie ben je geneigd om de waarheid te vertellen. Daar hoef je geen moeite voor te doen: je weet precies wat je vindt of wat er is gebeurd. Maar als je liegt, moet je die eerlijke reactie juist onderdrukken. Je moet bewust de waarheid verzwijgen en er iets anders voor in de plaats invullen. Dat is dus extra werk voor je hersenen en kost daarom ook meer tijd.

Liegen is eigenlijk best moeilijk. In eerste instantie ben je geneigd om de waarheid te vertellen. Daar hoef je geen moeite voor te doen: je weet precies wat je vindt of wat er is gebeurd. Maar als je liegt, moet je die eerlijke reactie juist onderdrukken. Je moet bewust de waarheid verzwijgen en er iets anders voor in de plaats invullen. Dat is dus extra werk voor je hersenen en kost daarom ook meer tijd.

Onderzoekers denken dat je goed kunt liegen als je je eerste reactie goed kunt onderdrukken. Het hersengebiedje dat daarvoor verantwoordelijk is, ligt net boven je ogen en is op zijn best als je ongeveer 25 bent. Bruno Verschuere, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, en zijn promovenda Evelyne Debey denken daarom dat je leeftijd bepaalt hoe goed je kunt liegen. Ze verwachten dat kinderen steeds beter kunnen liegen naarmate ze ouder worden – tot hun 25e, dan liegen ze op hun best. Volwassenen zouden juist steeds slechter kunnen liegen. Het kost ze steeds meer tijd en moeite om hun eerste reactie, de waarheid vertellen, te onderdrukken.

Deze theorie hebben Verschuere en Debey in de zomer van 2012 getest met de hulp van meer dan duizend bezoekers van Science Center NEMO. Iedereen kon meedoen, van 6 tot 77 jaar oud. De onderzoekers vroegen hen om op de computer zo snel mogelijk antwoord te geven op eenvoudige vragen, zoals ‘Kan een varken vliegen?’ De kleur van het scherm bepaalde of de proefpersoon moest liegen of de waarheid moest spreken. Wie was het snelst? En wie maakte de minste fouten?

Leugentest

De duizend deelnemers lieten zien dat de onderzoekers gelijk hebben: liegen is moeilijker dan de waarheid spreken. Liegen duurde langer en de proefpersonen maakten ook meer fouten als ze moesten liegen. Het kost je hersenen duidelijk meer moeite dan de waarheid spreken.

Ook de invloed van leeftijd vonden de onderzoekers duidelijk terug in de resultaten. De jongeren maakten naarmate ze ouder waren steeds minder fouten bij het liegen. Totdat ze de 25 gepasseerd waren: volwassenen maakten juist steeds meer fouten. Het liegen kostte de ouderen ook steeds meer tijd. Bij de kinderen vonden ze dit niet terug: tot hun 25e werden jongeren wel steeds sneller, maar dit ging ook op voor het spreken van de waarheid.

Al met al tonen Verschuere en Debey aan dat liegen moeilijk is voor onze hersenen en dat we er vanaf onze 25e steeds slechter in worden. Kinderen maken juist tot hun 25e steeds minder fouten bij het liegen. Dat is een belangrijke bevinding. De meeste onderzoekers gebruiken namelijk studenten als proefpersonen en die zijn ongeveer 25 jaar oud. Zij presteren dus op hun best en zijn niet representatief voor de gemiddelde mens.

De onderzoekers hopen daarom dat andere onderzoekers hun bevindingen gaan controleren. Als ze blijken te kloppen, kan in de praktijk rekening worden gehouden met de invloed van leeftijd. Jongeren kunnen bijvoorbeeld tijdens een ondervraging een extra denktaak krijgen, waardoor hun hersenen harder moeten werken. Dat maakt liegen al een stuk moeilijker!

Deze keer met deelname van:

Universiteit van Amsterdam
Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Dit onderzoek is afgerond

Onderzoek uitgevoerd: zomervakantie 2012 in NEMO Science Museum.

Er deden 1005 proefpersonen mee aan het onderzoek. Wij danken alle deelnemers.

De onderzoekers

Nieuws van Science Live